Αρχική σελίδα
 
 A-   A   A+ 
Συνεργασία των επιστημών
 
Απόπειρα για ένα επιστημολογικό υπόδειγμα οργάνωσης του κόσμου με επίκεντρο τον άνθρωπο και τις σχέσεις του

Την περίοδο της δεκαετίας του πενήντα στις Ηνωμένες Πολιτείες, βρισκόμαστε μπροστά σε μία διεπιστημονική κίνηση, η οποία παρενέβαινε όχι μόνο ανασχετικά αλλά κατά μία έννοια και ανατρεπτικά στην διαφαινόμενη τάση να παρομοιασθεί με μηχανή και να εξηγηθεί απλουστευτικά η συμπεριφορά του ανθρώπου . Η κίνηση αυτή είχε τον χαρακτήρα ανθρωποκεντρικής μεταρρύθμισης στον τομέα των επιστημών και, παρά τις υπάρχουσες θεωρητικές και μεθοδολογικές διαφορές, αποσκοπούσε στο να διατυπωθούν γενικές αρχές υπό την μορφή οργανωτικού παραδείγματος ευρείας εφαρμογής. Το εγχείρημα εμπνεόταν από την ιδέα καθολικής σύλληψης του κόσμου, ιδέα που είχε ωριμάσει σε πολλούς μελετητές από διάφορους κλάδους και δημιουργούσε τις προϋποθέσεις για μία επιστημολογική γέφυρα ανάμεσα στις βιοφυσικές επιστήμες, τις επιστήμες συμπεριφοράς του ανθρώπου και τις κοινωνικές επιστήμες. Αρχικά οι έρευνες είχαν ξεκινήσει κατά τρόπο ανεξάρτητο και ασυντόνιστο σε διαφορετικά κέντρα της Αμερικής και της Ευρώπης, Τα ευρήματα όμως υπό την μορφή μιας άτυπης συνεργασίας ανταλλάσσονταν ανάμεσα στους ερευνητές οι οποίοι τότε θεμελίωναν τις νέες θεωρίες της κυβερνητικής και της γενικής θεωρίας συστημάτων.

Συγκλίνοντας γύρω από τις θεμελιώδεις αρχές που διατυπώθηκαν από τον βιολόγο Luduig V. Bertalanffy (1949) για την αδιάλειπτη αλληλεπίδραση ανάμεσα στα μέρη του συστήματος και από τον μαθηματικό Norbert Wiener (1948) για την κυκλική σύνδεση αιτιατού και αιτίου, και με εφόδια από δικές τους έρευνες στις επικοινωνιακές σχέσεις, ομάδα μελετητών με επικεφαλής τον ανθρωπολόγο Gregory Bateson, σε συνεργασία με τον ψυχίατρο Jurgen Ruesch, επιχείρησαν να διατυπώσουν μία γενική θεώρηση της επικοινωνίας(1951), η οποία, πέρα από την μεθοδολογική αξία, προέβαλλε και τεκμηρίωνε την κοινωνική διάσταση της ψυχιατρικής.

Ενδεικτικά παραδείγματα για το πρότυπο που άλλαζε συναντούμε στις εργασίες των διεπιστημονικών συνέδριων που οργάνωνε το ίδρυμα Josiah Macy στην Νέα Υόρκη(1930-1950) Συγκεκριμένη αποτύπωση αυτής της αλλαγής θα γινόταν αργότερα στον τομέα της συστημικής οικογενειακής θεραπείας, στο Mental Research Institute, στο Palo Alto Καλιφόρνιας (1959).

Ο ανθρωπολόγος Gregory Bateson, ο ψυχίατρος Don Jackson, ο Jay Haley, μελετητής της κοινωνικής επικοινωνίας, και λίγο αργότερα, o Paul Watzlawick ψυχοθεραπευτής ο ίδιος, που μελέτησε φιλοσοφία, ψυχολογία και γλώσσα, η κοινωνική λειτουργός Virginia Satir και από το 1970 και μετά ο βιολόγος Umberto Maturana, ο Heinz V. Foerster, βιοφυσικός και μηχανικός ηλεκτρονικών υπολογιστών, γνώριμοι λίγο πολύ μεταξύ τους και ενίοτε στενοί συνεργάτες, αποτελούν μέρος μόνο του παραδείγματος μιας επιστημονικής πολυφωνίας που βρήκε τον κοινό στοχασμό να συνεργαστεί και να δώσει περιεχόμενο τα χρόνια εκείνα σε ένα σύγχρονο επιστημονικό ανθρωπισμό που φτάνει ως τις μέρες μας.